ข้อสอบกฎหมายอาญาของนายสิบตำรวจแทบไม่ถามให้ท่องตัวบทยาว ๆ แต่ชอบเล่าเหตุการณ์สั้น ๆ แล้วให้เลือกว่าเป็นความผิดฐานใด หรือได้รับผลอย่างไร ชื่อความผิดหลายคู่ฟังคล้ายกันมาก คนที่อ่านมาแล้วก็ยังพลาดได้ บทความนี้จับคู่คำที่ข้อสอบชอบสลับ แล้วให้วิธีถามตัวเองเพื่อตัดสินให้เร็ว
เจตนา กับ ประมาท: ดูว่า "อยากให้เกิด" หรือ "ไม่ระวัง"
หลักทั่วไปคือ คนต้องรับผิดอาญาก็ต่อเมื่อกระทำโดยเจตนา เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้รับผิดเมื่อประมาท หรือบัญญัติไว้ชัดว่าต้องรับผิดแม้ไม่มีเจตนา
| คำ | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| เจตนาแบบประสงค์ต่อผล | อยากให้ผลนั้นเกิดจริง ๆ | เล็งปืนยิงเพราะอยากให้ตาย |
| เจตนาแบบเล็งเห็นผล | ไม่ได้อยาก แต่รู้ว่าผลจะเกิดแน่หรือน่าจะเกิดแน่ ก็ยังทำ | จุดไฟเผาบ้านที่รู้ว่ามีคนนอนอยู่ข้างใน |
| ประมาท | ไม่ได้ต้องการผล แต่ขาดความระมัดระวังที่คนในภาวะเดียวกันควรมี และควรทำได้ | ขับรถเร็วเกินสมควรแล้วชนคนตาย |
จำว่า เจตนา = ประสงค์ต่อผล หรือ เล็งเห็นผล · ประมาท = ไม่ระวังทั้งที่ระวังได้
อีกจุดหนึ่งคือ ถ้าไม่รู้ข้อเท็จจริงที่เป็นองค์ประกอบของความผิด จะถือว่ามีเจตนาไม่ได้ เช่น หยิบกระเป๋าที่เหมือนของตัวเองไปเพราะเข้าใจว่าเป็นของตน ยังไม่ใช่การเอาของผู้อื่นไปโดยทุจริต
พยายาม กับ แค่เตรียมการ: ลงมือแล้วหรือยัง
- พยายามกระทำความผิด คือลงมือแล้ว แต่ทำไปไม่ตลอด หรือทำตลอดแล้วแต่ไม่บรรลุผล รับโทษ 2 ใน 3 ของโทษความผิดนั้น
- ถ้าเพียงคิดหรือเตรียมการ ยังไม่ถึงขั้นพยายาม
ตัวอย่างจากคู่มือ คนร้ายง้างประตูเพื่อเข้าไปลักทรัพย์แต่ถูกจับเสียก่อน เป็นพยายามลักทรัพย์ แต่คนที่เพียงซื้อชะแลงมาเตรียมไว้ ยังไม่เป็นพยายาม
ตัวการ กับ ผู้ใช้: ผู้ถูกใช้ทำจริงหรือไม่
| บทบาท | โทษ |
|---|---|
| ตัวการ (ร่วมกระทำตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป) | รับโทษเต็มเท่ากัน ไม่ลดตามส่วน |
| ผู้ใช้ ที่ผู้ถูกใช้ไม่ได้ทำความผิด | 1 ใน 3 |
| ผู้ใช้ ที่ผู้ถูกใช้ลงมือทำจริง | เสมือนเป็นตัวการ |
| ผู้ใช้ที่ใช้คนอายุไม่เกิน 18 ปี ผู้พิการ ลูกจ้างหรือผู้ใต้บังคับบัญชาของตน คนยากจน หรือผู้ที่ต้องพึ่งพาตน | เพิ่มโทษกึ่งหนึ่ง |
จำว่า พยายาม 2 ใน 3 · ผู้ใช้ที่เขาไม่ทำ 1 ใน 3 · เขาทำแล้ว = ตัวการ
ป้องกัน กับ จำเป็น: ตอบโต้ใคร
ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ไล่ตรวจ 4 ข้อ
- มีภยันตรายจากการประทุษร้ายที่ละเมิดกฎหมาย
- ภยันตรายนั้นใกล้จะถึง
- ทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือของผู้อื่น
- ทำพอสมควรแก่เหตุ
ถ้าป้องกันเกินสมควรแก่เหตุ ศาลลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้ และถ้าที่เกินนั้นเกิดจากความตื่นเต้น ตกใจ หรือกลัว ศาลไม่ลงโทษก็ได้
ความจำเป็น คือทำเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นพ้นภยันตรายที่ใกล้จะถึง ซึ่งหลีกเลี่ยงโดยวิธีอื่นไม่ได้ ตนไม่ได้ก่อภัยนั้นเอง และไม่เกินสมควรแก่เหตุ
จำว่า ป้องกัน = ตอบโต้ผู้ประทุษร้ายเอง · จำเป็น = เพื่อหนีภัย อาจกระทบคนที่ไม่ได้ก่อภัย เช่น ทุบกระจกบ้านผู้อื่นเพื่อหนีไฟ
อายุผู้กระทำผิด: ขั้นบันได 4 ขั้น
| อายุ | ผล |
|---|---|
| ไม่เกิน 12 ปี | ไม่ต้องรับโทษ พนักงานสอบสวนส่งตัวให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายคุ้มครองเด็ก |
| เกิน 12 ถึงไม่เกิน 15 ปี | ไม่ต้องรับโทษ แต่ศาลมีอำนาจดำเนินการ เช่น ว่ากล่าวตักเตือน มอบตัวให้บิดามารดาหรือผู้ปกครองพร้อมวางข้อกำหนด |
| เกิน 15 แต่ต่ำกว่า 18 ปี | ศาลพิจารณาความรู้ผิดชอบ ถ้าสมควรลงโทษ ลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่ง |
| ตั้งแต่ 18 ถึงไม่เกิน 20 ปี | ศาลจะลดมาตราส่วนโทษหนึ่งในสามหรือกึ่งหนึ่งก็ได้ |
จำตัวเลขรอยต่อ 12 · 15 · 18 · 20 และจำเพิ่มว่าคนที่ทำผิดขณะอายุต่ำกว่า 18 ปี ไม่ใช้โทษประหารชีวิตและจำคุกตลอดชีวิต
ทำร้ายร่างกาย 3 ระดับ: ดูผลที่เกิดกับผู้ถูกทำ
| ผลที่เกิด | ฐานความผิด |
|---|---|
| ใช้กำลังทำร้าย แต่ไม่เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ (ตบแล้วไม่เป็นแผล) | ลหุโทษ จำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ (มีแผล ช้ำ บาดเจ็บ) | ทำร้ายร่างกาย จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| อันตรายสาหัส เช่น ตาบอด หูหนวก เสียอวัยวะ หน้าเสียโฉมอย่างติดตัว ป่วยเจ็บด้วยทุกขเวทนาเกินกว่า 20 วัน | จำคุก 6 เดือนถึง 10 ปี และปรับ 10,000 ถึง 200,000 บาท |
จำว่า ไม่มีแผล = ลหุโทษ · มีแผล = ทำร้าย · สาหัส = เกิน 20 วัน
หมิ่นประมาท กับ ดูหมิ่นซึ่งหน้า: มีคนที่สามไหม
- หมิ่นประมาท ต้องใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม ทำให้เขาเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ถ้าทำโดยการโฆษณา เช่น โพสต์ข้อความหรือรูปในที่สาธารณะ โทษหนักขึ้นเป็นจำคุกไม่เกิน 2 ปี และปรับไม่เกิน 200,000 บาท
- ดูหมิ่นซึ่งหน้า คือด่าต่อหน้าผู้ถูกด่า แม้มีกันแค่ 2 คน ก็เข้าฐานนี้ได้
จำว่า หมิ่นประมาท = ใส่ความ + บุคคลที่สาม · ดูหมิ่นซึ่งหน้า = ด่าต่อหน้า
5 ความผิดต่อทรัพย์: ถามตัวเอง 3 ข้อ
ก่อนตอบ ให้ถามตามลำดับ (1) คนร้ายได้ทรัพย์มาโดยวิธีใด (2) ก่อนเอา ทรัพย์อยู่ในมือใคร (3) ผู้ถูกกระทำถูกใช้กำลังหรือถูกหลอกหรือไม่
| วิธีได้ทรัพย์ | ฐานความผิด | โทษพื้นฐาน |
|---|---|---|
| แอบเอาไป เหยื่อไม่เห็น | ลักทรัพย์ | จำคุกไม่เกิน 3 ปี และปรับไม่เกิน 60,000 บาท |
| ฉกต่อหน้า ไม่ใช้กำลัง | วิ่งราวทรัพย์ | จำคุกไม่เกิน 5 ปี และปรับไม่เกิน 100,000 บาท |
| ใช้กำลังหรือขู่ว่าในทันใดนั้นจะใช้กำลัง | ชิงทรัพย์ | จำคุก 5 ถึง 10 ปี และปรับ 100,000 ถึง 200,000 บาท |
| หลอกให้เหยื่อส่งมอบเอง | ฉ้อโกง | จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ทรัพย์อยู่ในมือตนอยู่แล้ว แล้วเบียดบังเป็นของตน | ยักยอก | จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
จำว่า แอบ = ลัก · ฉก = วิ่งราว · ขู่หรือทำร้าย = ชิง · หลอก = ฉ้อโกง · อยู่ในมือแล้ว = ยักยอก
คำหลอกที่ต้องระวัง
- แก๊งโทรมาหลอกให้โอนเงิน เหยื่อโอนเอง จึงเป็นฉ้อโกง ไม่ใช่ลักทรัพย์
- ขี่รถผ่านแล้วกระชากสร้อย เหยื่อเห็นขณะถูกเอา แต่ไม่ได้ถูกทำร้ายหรือขู่ เป็นวิ่งราว ถ้าใช้มีดจี้ให้ส่งของ จึงเป็นชิงทรัพย์
- ยืมรถแล้วเอาไปขาย รถอยู่ในมือผู้ยืมอยู่แล้ว เป็นยักยอก และถ้าเก็บของหายได้แล้วไม่คืน ก็เป็นยักยอกเหมือนกัน แต่รับโทษเพียงกึ่งหนึ่ง
- โทษลักทรัพย์ธรรมดาใช้คำว่า "และ" คือต้องทั้งจำคุกและปรับ ส่วนฉ้อโกงกับยักยอกใช้ "หรือ"
- ยิงคนร้ายที่หนีไปแล้ว ภัยไม่ได้ใกล้จะถึงแล้ว จึงไม่ใช่การป้องกัน
- ป้องกันแทนคนอื่นก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นสิทธิของตนเองเท่านั้น
- ของโจรไม่ได้มีแค่ของที่ลักมา ทรัพย์จากวิ่งราว ชิงทรัพย์ ฉ้อโกง หรือยักยอก ใครรับซื้อหรือช่วยซ่อนก็เป็นรับของโจรได้
ลองทำ
ข้อ 1 นายเอยืมรถจักรยานยนต์ของเพื่อนไปใช้ 3 วัน ระหว่างนั้นนายเอนำรถไปขายแล้วเก็บเงินไว้เอง นายเอมีความผิดฐานใด
ข้อ 2 คนร้ายใช้เหล็กง้างประตูบ้านหลังหนึ่งเพื่อเข้าไปลักทรัพย์ แต่ถูกตำรวจจับได้ก่อนเข้าไปในบ้าน ข้อใดถูกต้อง
ข้อ 3 เกิดไฟไหม้ในอาคาร นายบีหนีออกทางประตูไม่ได้ จึงทุบกระจกห้องของเพื่อนบ้านเพื่อหนีออกมา การกระทำของนายบีเข้าหลักใด
ข้อ 4 เด็กชายซีอายุ 14 ปี กระทำความผิดอาญา ข้อใดถูกต้อง
ดูเฉลย
- ข รถอยู่ในความครอบครองของนายเออยู่แล้วตั้งแต่ยืม แล้วเบียดบังไปขาย จึงเป็นยักยอก (มาตรา 352) ไม่ใช่ลักทรัพย์ที่ต้องแอบเอาไปจากการครอบครองของเจ้าของ
- ง ง้างประตูคือ "ลงมือ" แล้ว จึงเป็นพยายาม รับโทษ 2 ใน 3 (มาตรา 80) ส่วนที่ยังไม่ถึงขั้นพยายามคือการเตรียมการ เช่น เพียงซื้อชะแลงมาไว้
- ก นายบีทำเพื่อให้พ้นภัยไฟไหม้ที่ใกล้จะถึง และกระทบเพื่อนบ้านซึ่งไม่ได้ก่อภัย จึงเป็นความจำเป็น (มาตรา 67) ไม่ใช่ป้องกัน ซึ่งต้องตอบโต้ผู้ประทุษร้ายเอง
- ค อายุเกิน 12 ปีแต่ไม่เกิน 15 ปี ไม่ต้องรับโทษ แต่ศาลมีอำนาจดำเนินการ (มาตรา 74) ตัวเลือก ก เป็นกรณีไม่เกิน 12 ปี ข เป็นกรณีเกิน 15 แต่ต่ำกว่า 18 ปี และ ง เป็นกรณี 18 ถึง 20 ปี
ฝึกเลย: ข้อสอบกฎหมายที่ประชาชนควรรู้
ศูนย์เตรียมสอบนายสิบตำรวจ: สายอำนวยการ · สายปราบปราม