กฎหมายการศึกษาในภาค ข สอบครูผู้ช่วยมี 25 คะแนนจาก 200 และข้อสอบชอบถามตัวเลข เช่น ภาคบังคับกี่ปี เด็กอายุเท่าไร ใบอนุญาตอยู่ได้กี่ปี ตัวเลขเหล่านี้หลอกง่ายเพราะเลขเดียวกันโผล่ในหลายกฎหมายแต่ใช้คนละเรื่อง วิธีที่ได้ผลคือจำเป็นกลุ่มตามกฎหมาย แล้วจับคู่ตัวเลขที่ชอบถูกสลับกัน
กลุ่มที่ 1: การศึกษาภาคบังคับ (เลข 9 และ "ย่างเข้า 7 ถึง 16")
| เรื่อง | ตัวเลข |
|---|---|
| การศึกษาภาคบังคับ | 9 ปี คือชั้นปีที่ 1–9 ของการศึกษาขั้นพื้นฐาน (ป.1–ม.3) ไม่รวมอนุบาล |
| "เด็ก" ตาม พ.ร.บ.การศึกษาภาคบังคับ | อายุย่างเข้าปีที่ 7 ถึงย่างเข้าปีที่ 16 เว้นแต่สอบได้ชั้นปีที่ 9 แล้ว |
| แจ้งผู้ปกครองเป็นหนังสือก่อนเด็กเข้าเรียน | ไม่น้อยกว่า 1 ปี |
| ปิดประกาศการส่งเด็กเข้าเรียน | 3 แห่ง: สำนักงานเขตพื้นที่ สำนักงาน อปท. และสถานศึกษา |
| คนที่ไม่ใช่ผู้ปกครอง มีเด็กไม่ได้เรียนมาอาศัยอยู่ด้วย ต้องแจ้ง | ภายใน 1 เดือน |
| ผู้ปกครองไม่ส่งเด็กเข้าเรียน / ไม่อำนวยความสะดวกแก่เจ้าหน้าที่ | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 1,000 บาท |
| ทำให้เด็กไม่ได้เรียนโดยไม่มีเหตุอันสมควร / ไม่แจ้งหรือแจ้งเท็จ | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 10,000 บาท |
จำว่า "7 เข้า 16 ออก เรียน 9 ปี" · ผู้ปกครองพลาดเอง พัน · คนอื่นทำให้เด็กไม่ได้เรียน หมื่น
โทษในกฎหมายนี้เป็นค่าปรับเป็นพินัย ไม่มีจำคุก ถ้าตัวเลือกมีคำว่าจำคุก ตัดทิ้งได้เลย
กลุ่มที่ 2: เลข 12 ปี (รัฐธรรมนูญ vs พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ)
| กฎหมาย | ถ้อยคำ |
|---|---|
| รัฐธรรมนูญ | รัฐต้องให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลา 12 ปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับ อย่างมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย |
| พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ | การศึกษาขั้นพื้นฐานไม่น้อยกว่า 12 ปี ที่รัฐจัดให้อย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย |
"รัฐธรรมนูญ = เป็นเวลา 12 ปี เริ่มก่อนวัยเรียน" · "พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ = ไม่น้อยกว่า 12 ปี + ทั่วถึง"
รัฐธรรมนูญยังให้รัฐดูแลเด็กเล็กก่อนเข้าเรียนให้พัฒนา 6 ด้าน: ร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา (ด้านที่คนลืมบ่อยคือวินัย)
กลุ่มที่ 3: ข้าราชการครู (18 · 2 · 7 · 15 · 30 · 90)
| เรื่อง | ตัวเลข |
|---|---|
| อายุผู้เข้ารับราชการครู | ไม่ต่ำกว่า 18 ปี |
| ครูผู้ช่วยเตรียมความพร้อมและพัฒนาอย่างเข้มก่อนแต่งตั้งเป็นครู | 2 ปี (สั่งให้ออกได้แม้ยังไม่ครบ 2 ปี) |
| เห็นว่าคำสั่งผู้บังคับบัญชาผิด เสนอความเห็นเป็นหนังสือ | ภายใน 7 วัน |
| ละทิ้งหน้าที่ราชการติดต่อกัน = วินัยร้ายแรง | เกินกว่า 15 วัน โดยไม่มีเหตุผลอันสมควร |
| โทษทางวินัย | 5 สถาน: ภาคทัณฑ์ ตัดเงินเดือน ลดเงินเดือน (ไม่ร้ายแรง) · ปลดออก ไล่ออก (ร้ายแรง) |
| อุทธรณ์ / ร้องทุกข์ | ภายใน 30 วัน · โทษร้ายแรงยื่นต่อ ก.ค.ศ. ซึ่งต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 90 วัน |
| ผู้มีอำนาจยับยั้งการลาออก | ไม่เกิน 90 วัน |
| ถูกเพิกถอนใบอนุญาต ต้องออกจากราชการ เว้นแต่ย้ายไปตำแหน่งที่ไม่ต้องใช้ใบอนุญาต | ภายใน 30 วัน |
โทษวินัยท่องเป็นจังหวะ "ภาค–ตัด–ลด | ปลด–ไล่" เส้นแบ่งตรงกลางคือเส้นวินัยร้ายแรง
กลุ่มที่ 4: คุรุสภาและใบอนุญาต (20 · 2-5-7 · 180)
| เรื่อง | ตัวเลข |
|---|---|
| อายุผู้ขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ | ไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ |
| ปฏิบัติการสอนในสถานศึกษา | ไม่น้อยกว่า 1 ปี |
| อายุใบอนุญาต | ปฏิบัติหน้าที่ครู 2 ปี · ครูชั้นต้น 5 ปี · ครูชั้นสูง 7 ปี · ผู้บริหาร/ศึกษานิเทศก์ 5 ปี |
| ยื่นต่ออายุ | ภายใน 180 วันก่อนหมดอายุ |
| ยื่นล่าช้า | เดือนละ 200 บาท รวมไม่เกิน 2,000 บาท |
| สิทธิกล่าวหา/กล่าวโทษสิ้นสุด | พ้น 1 ปี นับแต่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้ทำผิด |
| แจ้งข้อกล่าวหาล่วงหน้า / ชี้แจง | 15 วัน / ภายใน 15 วัน |
| พักใช้ใบอนุญาต | ไม่เกิน 5 ปี |
| ถูกเพิกถอน ขอใหม่ได้เมื่อ | พ้น 5 ปี |
| อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการคุรุสภา | ภายใน 30 วัน |
| ประกอบวิชาชีพโดยไม่มีใบอนุญาต | จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท |
| แอบอ้าง · โรงเรียนรับคนไม่มีใบอนุญาต · สอนระหว่างพักใช้ | จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท |
อายุใบอนุญาต "2–5–7 ยิ่งสูงยิ่งนาน" · โทษอาญา "1 ปี 2 หมื่น / 3 ปี 6 หมื่น" หนักขึ้นสามเท่า
กลุ่มที่ 5: คุ้มครองเด็ก (18 ปี และเลขเวลา)
| เรื่อง | ตัวเลข |
|---|---|
| "เด็ก" ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก | อายุต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์ ไม่รวมผู้บรรลุนิติภาวะด้วยการสมรส |
| สถานรับเลี้ยงเด็ก | รับเด็กไม่เกิน 6 ปีบริบูรณ์ |
| กักตัวเด็กไว้ซักถาม | ไม่เกิน 12 ชั่วโมง |
| ส่งเด็กไว้สถานแรกรับระหว่างสืบเสาะ | ไม่เกิน 7 วัน ขยายรวมไม่เกิน 30 วัน |
| ผู้คุ้มครองสวัสดิภาพเด็ก | คราวละไม่เกิน 2 ปี |
| ฝ่าฝืนข้อห้ามต่อเด็ก (เช่น ขายสุราบุหรี่ให้เด็ก) | จำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท |
| เผยแพร่ข้อมูลเด็กให้เสียหาย | จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท |
| โทษนักเรียนตามระเบียบ ศธ. | 4 สถาน: ว่ากล่าวตักเตือน ทำทัณฑ์บน ตัดคะแนนความประพฤติ ทำกิจกรรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรม |
"12 ชั่วโมง → 7 วัน → 30 วัน" เรียงจากซักถาม ไปสถานแรกรับ ไปขยายเวลา
กลุ่มที่ 6: ปฐมวัย (เลข 6)
| เรื่อง | ตัวเลข |
|---|---|
| "เด็กปฐมวัย" | อายุต่ำกว่า 6 ปีบริบูรณ์ รวมเด็กที่ต้องพัฒนาก่อนเข้าประถม |
| พัฒนาการตามวัตถุประสงค์ | 6 ด้าน ชุดเดียวกับรัฐธรรมนูญ |
| สถานพยาบาลส่งเสริมนมแม่ | อย่างน้อย 6 เดือน |
| ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการนโยบาย | อายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี · วาระคราวละ 4 ปี · ติดต่อกันไม่เกิน 2 วาระ |
| ประชุมคณะกรรมการ | อย่างน้อยปีละ 4 ครั้ง |
ปฐมวัยคือ "บ้านเลข 6": ต่ำกว่า 6 ปี · 6 ด้าน · นมแม่ 6 เดือน
คำหลอกที่ต้องระวัง
- "เด็ก" 3 ความหมาย ภาคบังคับ = ย่างเข้า 7 ถึงย่างเข้า 16 · คุ้มครองเด็ก = ต่ำกว่า 18 · ปฐมวัย = ต่ำกว่า 6 ดูชื่อกฎหมายในโจทย์ก่อนเลือกเสมอ
- 18 กับ 20 อายุ 18 ปีคือเกณฑ์เข้ารับราชการครู ส่วน 20 ปีคือเกณฑ์ขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ
- "15 ปี" ไม่ใช่รัฐธรรมนูญ เรียนฟรี 15 ปีเป็นนโยบายรัฐบาล ถ้าโจทย์ขึ้นว่า "ตามรัฐธรรมนูญ" ตอบ 12 ปี และ 12 ปีนั้นไม่ใช่ ป.1–ม.6 แต่เริ่มตั้งแต่ก่อนวัยเรียน
- ครูผู้ช่วยไม่ได้ "ทดลองปฏิบัติหน้าที่ราชการ 6 เดือน" ชื่อที่ถูกคือเตรียมความพร้อมและพัฒนาอย่างเข้ม 2 ปี
- ทัณฑ์บนในวินัยข้าราชการไม่ใช่โทษ เป็นวิธีงดโทษ แต่ทำทัณฑ์บนนักเรียนเป็นโทษ 1 ใน 4 สถาน
- ภาคทัณฑ์มีทั้งสองระบบ โทษวินัยข้าราชการ 5 สถาน และคำวินิจฉัยของคุรุสภาทางจรรยาบรรณ (ตักเตือน ภาคทัณฑ์ พักใช้ เพิกถอน) ระวังสลับ
- ไม่ต่ออายุใบอนุญาตแล้วอุทธรณ์ ยังประกอบวิชาชีพได้ระหว่างรอผล ไม่ต้องหยุดสอนทันที
ฝึกให้คล่อง
ทำข้อสอบแล้วจดตัวเลขที่ตอบผิดลงตารางของตัวเอง แยกตามกฎหมาย ทบทวนวันละรอบก่อนวันสอบ 15 พฤศจิกายน 2569
ลองทำ
ข้อ 1 ตามกฎหมายว่าด้วยการศึกษาภาคบังคับ คำว่า "เด็ก" หมายถึงข้อใด
ข้อ 2 ผู้ที่จะขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูต้องมีอายุเท่าใด
ข้อ 3 โจทย์ถามว่า "ตามรัฐธรรมนูญ" รัฐต้องให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาโดยไม่เก็บค่าใช้จ่ายอย่างไร
ข้อ 4 ผู้สอบบรรจุได้ในตำแหน่งครูผู้ช่วย ต้องผ่านขั้นตอนใดก่อนได้รับแต่งตั้งเป็นครู
ดูเฉลย
- ค ตาม พ.ร.บ.การศึกษาภาคบังคับ เด็กคือผู้มีอายุย่างเข้าปีที่ 7 ถึงย่างเข้าปีที่ 16 ส่วนต่ำกว่า 18 ปีเป็นของคุ้มครองเด็ก และต่ำกว่า 6 ปีเป็นของปฐมวัย
- ก ผู้ขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพต้องอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ ส่วน 18 ปีคือเกณฑ์เข้ารับราชการครู
- ง รัฐธรรมนูญใช้ถ้อยคำ "เป็นเวลา 12 ปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับ" ไม่ใช่ ป.1–ม.6 และเรียนฟรี 15 ปีเป็นนโยบายรัฐบาล
- ก ครูผู้ช่วยต้องเตรียมความพร้อมและพัฒนาอย่างเข้ม 2 ปีก่อนแต่งตั้งเป็นครู ไม่ใช่ "ทดลองปฏิบัติหน้าที่ราชการ 6 เดือน"
ฝึกเลย: ข้อสอบกฎหมายการศึกษา ครูผู้ช่วย
ดูทุกวิชาของการสอบได้ที่ ศูนย์เตรียมสอบครูผู้ช่วย สพฐ.